Skábmamánnu bovdá du jaskatvuhtii, árvvoštallamii ja čielgaset oktavuhtii danin mii guoddá min čađa seavdnjadasa. Maŋŋá golggotmánu čohkken- ja rievdanáiggi, jorgala fuomášupmi siskkáldas guvlui. Mii dárbbaša suodjalusa? Mii lea gárvvis luoitit? Ja mii šaddá čielgasat dušše dalle go njiedjat min johtilisvuođa?
Mánu eallinmearka lea gáica, mii Sámi Šamanisttalaš Lihtu vuogádaga mielde čatnasa čielggas oaidnima, iešheanalašvuhtii, suodjalussii ja siskkáldas nanvuhtii. Skábmamánu šattuin lea ruoššarássi, ja vieru lea maiddái oktavuođas seremonijavuoru mielde.
Dát lea ođđačállon, symbolalaš horoskoappa, mii vuođđuduvvá eallinmearkkaide ja daid iešvuođaide maid leat juohkan. Dan ulbmil lea movttiidahttit árvvoštallamii, ii addit sihkkaris ovddalgihtii dieđuid.
Ođđajagemánnu – Gumpe
Skábmamánnu bovdá Gumpi gávdnat dássedeattu oskkáldasvuođa ja friddjavuođa gaskkas. It dárbbaš leat buohkaide álo olámuttus vai leat buorre ustibat dahje luohtehahtti oassi eallinjoavkkus. Vállje oktavuođaid gos maiddái du iežat dárbbut besset oidnot.
Jokŋa šaddá symbolan gierdavašvuhtii ja eallimis illudeapmái. Divtte sihke duođalašvuođa ja moarsima leat eallimis, ja divtte rabas ságastallama nannet oktavuođa maid háliidat seailluhit.
Guovvamánnu – Gáranas
Gáranasa hásttida geavahit iežas fámu dárkileappot. Buot eahpeovttastallamat eai gáibit soahtama, iige buot hehttehusaid galgga čoavdit eanet rahčamiin. Skábmamánnu bovdá du earuhit dan mii vearráša du vuostálastima ja dan maid sáhtát dušše manahit.
Brennesle ja johannesurta leat symbolalaš muittuhusat mearrádusnanvuođa, liekkasvuođa ja čuovgga birra. Divtte du murjemis leat mielde fuolalašvuohta, maiddái iežat ektui.
Njukčamánnu – Garanas
Garana várás lea skábmamánnu dan birra ahte gávdnat sániid mat duođaid mearkkašit juoidá. Sáhtát geavahit iežat beroštumi guorahallat gažaldaga maid leat ovdal báhcán guovdil. Guldal, jeara gažaldagaid ja divtte ođđa máhttu hástalit boares jáhkuhusaid.
Suoidni muittaha du dássedeattu ja giitevašvuođa birra. Čále vuolás jurdaga, muitalusa dahje ideaja maid háliidat ovddidit. Dat mii ii leat vel geargan, ii dárbbaš juogaduvvot ovdal go lea hábmejuvvon.
Cuoŋománnu – Guovža
Guovžža bovdet várjalit ruovttu, ruohtasiid ja lagamus olbmuid fuola. Skábmamánus ii dárbbaš leat eanet bargguid. Soaitá lea dehálaččat ráhkadit báikki gos sáhtát luoitit skuldariid ja vuoiŋŋastit.
Hestehov šaddá symbolan ovddit áiggi, dálá áiggi ja boahtteáiggi gaskasaš oktavuođaide. Geahča maid leat oahppan, muhto ale divtte boares vásáhusaid mearridit buot mii boahtá. Sáhtát fuolahit earáid almmá dan haga ahte guodát buot ovddasvástádusa iežat badjel.
Miessemánnu – Gávdnju
Gávdnju oažžu mánu mas deattuhuvvojit fuomášupmi ja bargguid geargadit. Vállje ovtta barggu mii ánssáša du fuomášumi, ja atte dasa ráfi bargat almmá gaskkalduvvot. It dárbbaš čoavdit buot oktanaga vai oainnát ovdáneami.
Beahci muittaha symbolalaččat ortnegis ja ođđa álggahusain. Álkit plána sáhttá leat árvvolaččat go stuoris plána mii ii goassege boađe geavahussii. Geargat juoidá unna ja divtte dan rahpat saji boahtte lávkái.
Geassemánnu – Čuonjá
Čuonjá bovdojuvvo guldalit sihke nieguid ja dan mii dáhpáhuvvá árgabeaivvis. Sávva sáhttá šaddat čielgasat go bidjat dan sániide, muhto it dárbbaš dulkojuvvot juohke dovddu dahje vásáhusa dieđun.
Lávki šaddá symbolan liekkasvuhtii ja čielggasvuhtii. Juoge juoidá maid sávvat olbmuin gean luohttát. Skábmamánnu muittaha ahte siskkáldas eallin ja čielga gulahallan sáhttet doarjut nubbi nuppi.
Suoidnemánnu – Eallu
Ealu várás lea skábmamánnu iešárvvu birra, almmá dárbbu haga duođaštit iežas. Sáhtát čuožžut iežat mearrádusa duohken ja seammás leat rabas earáid vásáhusaide. Jaskes ja čielga árvvoštallan sáhttá doalvut du guhkkeleappot go ovttamielalašvuođa bággemii.
Guossa ja meaddosuoidni leat symbolalaš guoibmin ovttasdoaibmamii, ándagassiiaddimii ja luoitimii. Jeara iežat guđe geatnegasvuođaid háliidat doalahit ja guđe vuordámušaid it šat dárbbaš guoddit.
Borgemánnu – Guolli
Guolli bovdojuvvo guorahallat gos veara lea vuostálastit šluvgga. Dehálaš mihttu sáhttá ánssášit gierdavašvuođa, muhto boares riidu sáhttá du dušše doallat báikkistis.
Muorjjit šaddet symbolan illudeapmái, biepmuide ja riggodahkii. Fuomáš maid dus juo lea: buriid olbmuid, ráhkadanfámu ja smávva oktavuođadovdduid. Divtte dovdduideat oažžut hámi konkrehta doaimma bokte.
Čakčamánnu – Boazu
Boazu váldá čakčadaga vásáhusaid mielde jaskkibut áigái. Skábmamánnu bovdá du heivehit iežat guovllu ođđasit, almmá dan árvvoštallama haga vuoitun dahje massun. Gádden sáhttá leat maiddái diđolaš válljen.
Rosenrotta šaddá symbolan jurddašeami nana vuođđui, niegáide ja oaidnámuššaide. Vállje ovtta mihttu mii ain dovdo mearkkašahttin, ja gávnna johtima maid duođaid sáhtát doallat. Guovlu ja siskkáldas ráfi eai dárbbaš leat vuostálaga.
Golggotmánnu – Rievssat
Maŋŋá iežas mánu bovdojuvvo Rievssat diktit áddejumiid sajáiduvvat. It dárbbaš álo rievdat vai gulat oktavuhtii. Fuomáš gos sáhtát leat ieš almmá dárbbu haga leat várrogas.
Ruonámuorra šaddá symbolan dássedeattus, suodjalusas ja gierdavašvuođas. Váldde mielde dan maid leat oahppan iežat rádjáid birra, ja atte saji sihke vuoiŋŋastussii ja spontána illudeapmái.
Skábmamánu ollislaš horoskoappa – Gáica
Gáica lea dán mánu guovddážis. Sámi Šamanisttalaš Lihtu skábmamánu horoskoappas dat čatnasa návccaid oaidnit dan mii lea čiegus, seailluhit iešheanalašvuođa ja deaivvadit máŋggabealat diliiguin jaskatvuođain. Ruoššarássi symbolihkka deattuha bassima, suodjalusa ja eatnama ja almmu gaskasaš oktavuođa.
Skábmamánnu bovdá du guorahallat erohusa okto leamaša ja oktonasvuođa gaskkas, ja iežas suodjaleami ja earáid olggu bidjama gaskkas. Sáhtát seailluhit iešheanalašvuođat ja seammás vuostáiváldit fuola earáin.
Gáicca gažaldat dán mánus lea:
Mat šaddet čielgasat go bisánan hoahpuhastimis?
Čakčanjuolggadus – Čohkket, áddet ja ovttastahttit
Skábmamánnu joatká čakčanjuolggadusa fáttáid: árvvoštallama, čohkkema ja dássedeattu. Lihtu Gáiccačilgehusas dát lea áigi luoitit boares áššiid ja nannet iežas rádjáid ovdal dálvvi.
Dán oktavuođas bovdet du gieđahallat vásáhusaid dan sadjái ahte álo čohkket eanet. Muhtun ášši dárbbaša loahpa. Muhtun dárbbaša gierdavašvuođa. Ja muhtun galgá dušše oažžut leat, almmá dan haga ahte don dakkaviđe geahččalat dan čoavdit.
Geahča ruovttoluotta čakčii ja jeara iežat:
- Mii lea addán munnje bissovaš illu?
- Mii lea gáibidan eanet go maid háliidan addit?
- Guđe vásáhusa háliidan váldit mielde viidáseappot?
- Mii sáhttá vuoiŋŋastit dassážii go oainnán čielgaset?
Gáicca iešvuođat – Iešáddejupmi ja gierdavašvuohta
Gáicca symbolalaš nanusvuohta lea fuomášit dárkilit. Dat bovdá du geahččat ovdal go dahkat loahpalaš mearrádusaid ja válljet masa háliidat geavahit iežat jiena.
Dán mánus iešáddejupmi mearkkaša maiddái iežas reakšuvnnaid dovdama. Lea go dat maid dovddat juoga maid duođaid leat oaidnán ja gullan, vai juoga maid ballat? Intuišuvdna sáhttá leat álggahus guorahallamii, muhto dan ii dárbbaš gieđahallat loahpalaš vástádussan.
Divtte beroštumi leat mielde iežat dovdduin. Sáhtát leat várrogas almmá eahpesihkarvuođa haga, ja čielggas almmá garra leamaša haga.
Šattu fápmu – Ruoššarássi
Ruoššarássi lea Gáicca oktasaš šattu ja čatnasa bassimii, siskkáldas nanvuhtii, suodjalussii ja fuolaide.
Symbolan ruoššarássi muittaha du fuolahit eallima jaskes áššiid: sihkkaris árgabeaiverutiinna, buori ustiba dahje doaimma mii diktá du leat dálá áiggis almmá ovdanbuktima gáibádusa haga.
Ruoššarássi diehtu skábmamánus lea addit saji dan mii buktá ráfi, almmá eallima unnit dahkama haga. Bassin sáhttá dás mearkkašit vuordámušaid čielggadeami, dárbbašmeahttun jiena geahpedeami dahje dábi heaittihit mii álo geassá du fuomášumi eret das mii lea dehálaš.
Ruoššarássi gažaldagat:
- Maid háliidan suodjalit iežan siste?
- Guđe vuordámušaid sáhtán bidjat eret?
- Gos dovddan iežan sihke friddjan ja dorvvolažžan?
- Mo sáhtán čájehit fuola almmá earáid ovddasvástádusa váldima haga?
Lasi šattu fápmu – Vieru
Vieru lea maiddái čadnon skábmamánu seremonijavuoru mielde. Du juohkan listtu vuođul dat ovddasta dán teavsttas ovttasdoaibmama, nanvuhtii, dássedeattui, doaivagii, nieguid ja siskkáldas oaidnámuššaid.
Go ruoššarássi muittaha du seailluhit iežat ruovttu, de vieru muittaha du oktavuođas earáiguin. Iešheanalašvuohta ii mearkkaš ahte fertet ceavzit buot ieš.
Váldde oktavuođa olbmuin gean leat báhtarin. Jeara veahki ovtta konkrehta barggus. Dahje atte iežat leamaša eará olbmui almmá dakkaviđe čoavdima ohcama haga. Dán mánu dássedeattu guovddážis lea iežas fámu seailluhit ja seammás addit oktasašvuođa leat mearkkašahttin.
Bargu ja guovlu
Skábmamánnu bovdá Gáicca čiekŋalit bargui. Geahča lagabui barggu mii gáibida dárkilvuođa, ja árvvoštala maid dárbbašat dan bures dahkat: eanet dieđuid, unnit gaskkalduhttema dahje čielgaset soahpamuša.
Soaitá lea maiddái áigi guorahallat iežat bargodábiid. Geavahat go olu fámu dasa ahte leat earáide olámuttus, seammás go deháleamos barggut ain šaddet maŋiduvvot?
Dán mánu árvvoštallan lea válljet iežat rahčama diđolaččabut:
- Čielggat mii duođaid vuordojuvvo dus.
- Earut dan mii lea hoahppu ja dan mii lea deháleamos.
- Gávnna realisttalaš loahpa bargguide mat leat jođus.
- Divtte gažaldagaide boahtit vástádusat ovdal go válddát eanet bargguid.
It dárbbaš leat oidnosis earáid ektui buoremus vai sáhtát dahkat árvvolaš ovddideami.
Ráhkisvuohta ja oktavuođat
Oktavuođain Gáicca skábmamánu fáddá lea luohttámuš mii šaddá doaimmaid bokte. Fuomáš ovttaláganvuođa dan gaskkas maid olbmot dadjet ja maid sii dahket, muhto atte maiddái saji ságastallamiidda ja boasttoáddejumiide.
It dárbbaš juohkit buot ahte leat lagas eará olbmuin. Seammás jaskatvuohta sáhttá ráhkadit gaskka jus dat sadjá sániid maid duođaid háliidivččet dadjat.
Geavat álkes ja duohta cealkaga:
Dát lea munnje dehálaš, ja háliidivččen ahte ságastallat dan birra.
Dus geat ohcat ođđa oktavuođaid, lea dán mánu fáddá leat berošteaddji almmá hoahpu haga. Dus geat juo leat lagas oktavuođas, lea dehálaš fuolahit sihke oktasaš eallima ja iežas ruovttu.
Siskkáldas ovdáneapmi
Gáica bovdá du čuožžut iežat fámus almmá dan haga ahte šaddat earáide olámuttusmeahttumin. Dat sáhttá mearkkašit dovdat iežas dárbbu, cealkit rájá dahje heaitit čilgemis mearrádusa fas ja fas.
Divtte skábmamánu leat mánu mas fuomášat mii dahká du ollisabbun, ii dušše beaktilabbun. Soaitá dus lea beroštupmi maid leat váillahan, suohttaslaš bealli mii lea ožžon menddo unnán saji, dahje sávva mii ii dárbbaš earáid dohkkeheami.
It dárbbaš čoavdit olles boahtteáiggi. Álggat leamen duohta dasa mii lea dehálaš dál.
Mánnu skábmamánus 2026
Sámi Šamanisttalaš Lihtu mánnukalendár addá dáid dáhtáid skábmamánnui:
- Skábmamánu 9. beaivi: Čáhppesmánnu.
- Skábmamánu 10. beaivi: Šamanisttalaš ođđasmanu.
- Skábmamánu 24. beaivi: Dievasmánnu – Gáicca-/Ruoššarássimánnu.
Sáhtát geavahit dáid dáhtáid symbolalaš mearkan skábmamánu árvvoštallamii: bisáneapmi, ođđa áigumuš ja vásáhusaid geahčadeapmi.
Dievasmánu áigge sáhtát máhccat gažaldahkii man álggus jearahit. Maid oainnát dál čielgaset? Lea go juoga maid háliidat nannet, rievdadit dahje guođđit nu mo lea?
Álkes skábmamánu rituvála
Dát lea evttohus persovnnalaš, symbolalaš rituvdalii mii lea inspirerejuvvon mánu fáttáin.
Gávnna jaskes báikki siskkobealde dahje olgun. Sáhtát geavahit gova gáiccas, ruoššarássis dahje vierus fuomášupmičuožžun.
Čohkkán bures ja divtte fuomášumi čoagganit.
Čále vuolás ovtta ášši maid háliidat suodjalit.
Čále vuolás ovtta ášši maid leat gárvvis luoitit.
Čále vuolás ovtta oktavuođa masa háliidat addit eanet fuola.
Vállje ovtta unna doaimma mii čuovvu dan maid leat čállán.
Sáhtát loahpahit dáin sániin:
Mun attán saji dasa mii lea munnje duohta. Mun suodjalan dan mii lea árvvolaš, ja divttán geargan áššiid vuoiŋŋastit.
Sáhtát seailluhit čállosa dassážii go dievasmánnu boahtá ja lohkat dan ođđasit, almmá garra iešárvvoštallama haga. Rituvála lea fuomášumi birra, ii beaktilvuođa duođašteami birra.
Geavatlaš ráđit Gáicii
- Ráhkat saji jaskes bottui almmá šearpmaid ja eará gáibádusaid haga.
- Čále vuolás maid fuomášat ovdal go mearridat maid dat mearkkašit.
- Vállje ovtta rájá maid háliidat cealkit čielgaset.
- Atte fuomášumi oktavuhtii mii dovdo dorvvolažžan ja máŋggabealat.
- Geavat luonddugovvosiid, sárguma dahje čállima muitalit iežat vásáhusaid.
- Divtte maiddái moarsima ja suohttasvuođa skábmaáiggi eallimis leat.
Šattu fámu geavahuvvo dás symbolalaččat, ii ráđđen luonddurohtasiid dálkkasgeavaheami dahje borrama birra.
Mánu diehtu Gáicii
It dárbbaš buot vástádusaid vai sáhtát čuožžut nana vuođus. Divtte fuomášumi šaddat dárkileabbon, muhto doala váimmu rabasin. Suodjal dan mii lea árvvolaš, jeara dan birra mii lea eahpečielggas, ja atte duohtavuođas áiggi hábmet iežas.
Juovlamánnu – Ullu, beaver oktasaš eallinmearkan
Skábmamánnu bovdá Beaver ráhkadit dorvvolaš vuođu boahtte áigái. Dahkko plána álkit, juoge ovddasvástádusa ja atte saji ustibiidda ja ovttasbargui. Einer šaddá symbolan rájáid, liekkasvuođa ja ráfi várás.
Ullu lasiha árvvoštallama: geahča dárkileappot ovdal go doaibmat, muhto ale vuordde ollislaš sihkarvuođa ovdal go válddát dárbbašlaš, unna lávkki. Dán mánus sáhttet geavatlaš doaibma ja jaskes árvvoštallan doarjut nubbi nuppi.
